آیصراط

سورهٔ الناس / آیهٔ ۶

مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ

از میان جنّیان و آدمیان.

آخرین آیهٔ سورهٔ ناس، منشأ وسوسه‌گران را روشن می‌کند: «از میان جنّیان و آدمیان». به این ترتیب، قرآن هشدار می‌دهد که وسوسه و گمراه‌سازی تنها از سوی موجوداتی نادیدنی نیست؛ انسان‌ها نیز می‌توانند دیگران را به بیراهه بکشانند.

«جِنَّة» در این آیه به جنّیان اشاره دارد و «ناس» به انسان‌ها. کنار هم آمدن این دو گروه، به معنای بدبودن همهٔ جنّیان یا همهٔ انسان‌ها نیست؛ بلکه سخن از کسانی است که با وسوسه و فریب، دیگران را به سوی نادرستی دعوت می‌کنند.

وسوسه‌گری انسان‌ها می‌تواند شکل‌های گوناگونی داشته باشد. گاهی کسی با سخنانی زیبا و ظاهراً خیرخواهانه، رفتاری نادرست را توجیه می‌کند؛ گاهی حقیقت را چنان با باطل درمی‌آمیزد که تشخیص آن دشوار می‌شود؛ و گاهی با عادی جلوه‌دادن خطا، حساسیت دیگران را نسبت به آن کاهش می‌دهد. چنین وسوسه‌ای ممکن است از زبان کسی شنیده شود که به او اعتماد داریم و به همین دلیل، تأثیر بیشتری بر ما بگذارد.

این نکته نشان می‌دهد که خطر گمراهی را نباید تنها به عوامل ناپیدا نسبت داد. انسان‌ها نیز می‌توانند با گفتار و رفتار خود زمینهٔ لغزش دیگران را فراهم کنند. البته این هشدار مجوز بدگمانی به همهٔ اطرافیان نیست؛ آنچه باید سنجیده شود، درستی سخن و جهت دعوت است، نه اینکه بدون دلیل به اشخاص نسبت وسوسه‌گری بدهیم.

آیهٔ پایانی از این جهت مسئولیتی دوطرفه را نیز یادآور می‌شود: همان‌گونه که باید مراقب دعوت‌های فریبندهٔ دیگران باشیم، لازم است به تأثیر سخنان و رفتار خود بر آنان نیز توجه کنیم. ممکن است انسان، آگاهانه یا از روی غفلت، سخنی بگوید که دیگری را از حقیقت دور کند.

سورهٔ ناس با این هشدار به پایان می‌رسد و انسان را با دو پرسش مهم روبه‌رو می‌سازد: چه سخن‌ها و دعوت‌هایی را در زندگی خود می‌پذیریم، و خود با گفتار و رفتارمان دیگران را به کدام سو می‌بریم؟