آیصراط

سورهٔ يس / تفسیر آیهٔ ۲۳

أَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِ آلِهَةً إِن يُرِدْنِ الرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّ لَّا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنقِذُونِ

آیا به جای او معبودانی برگزینم که اگر خدای رحمان بخواهد زیانی به من برسد، شفاعتشان هیچ سودی به حالم نرساند و نتوانند نجاتم دهند؟

مرد مؤمن اکنون باور بت‌پرستان را به پرسش می‌کشد. آنان معبودهایی غیر از خدا برگزیده بودند و برایشان نقشی در رساندن خیر، دفع شر و شفاعت نزد خدا قائل بودند. اما اگر همه‌چیز در نهایت به ارادهٔ آفریدگار وابسته است، این معبودها چگونه می‌توانند مستقل از او در سرنوشت انسان تأثیر بگذارند؟

حتی اگر شفاعت و یاریِ بندگان مقرّب خدا ممکن باشد، اثر آن تنها به اذن اوست، نه برخلاف اراده‌اش. پس آیه اصل شفاعتِ مأذون الهی را نفی نمی‌کند؛ آنچه رد می‌شود پرستش معبودهایی است که برای آنان قدرتی مستقل از خدا می‌پندارند. شفاعت به اذن خدا با معبود قراردادن شفیع یکسان نیست.

در این میان، نام «الرَّحْمَٰن» نیز پرمعناست: سرچشمهٔ همهٔ نعمت‌ها و رحمت‌ها خداوند است و تدبیر جهان از ارادهٔ او جدا نیست.