سورهٔ قدر با یادآوری رویدادی بزرگ آغاز می‌شود: نزول قرآن. پیش از آنکه از برتری این شب بر هزار ماه، فرودآمدن فرشتگان و سلام و آرامش آن سخن بگوید، توجه انسان را به کتابی جلب می‌کند که برای هدایت او فرستاده شده است.
در واژهٔ «أَنْزَلْنَاهُ»، به جای آنکه نام قرآن به‌صراحت بیاید، ضمیر «آن» به کار رفته است؛ با اینکه در آغاز این سوره نامی از قرآن نیست، مقصود از این ضمیر روشن است. این شیوهٔ بیان، به اهمیت و جایگاه قرآن توجه می‌دهد. همچنین تعبیر تأکیدی «إِنَّا» نزول این کتاب را به خداوند نسبت می‌دهد و سرچشمهٔ الهی آن را برجسته می‌کند.
اما قرآن چگونه در یک شب نازل شده است، درحالی‌که آیات آن در طول سال‌های رسالت پیامبر، به‌تدریج و در موقعیت‌های گوناگون فرود آمده‌اند؟
در یکی از تبیین‌های مهم تفسیری، قرآن دو گونه نزول داشته است: نزولی یکباره در شب قدر و نزولی تدریجی در طول بیست‌وسه سال دوران نبوت. بر پایهٔ این تبیین، حقیقت قرآن پیش از آنکه در قالب آیات جداگانه و به تناسب رویدادها بر پیامبر نازل شود، به‌صورت یکپارچه بر او فرود آمده است.
قرآن خود در آیه‌ای دیگر از نزول تدریجی سخن می‌گوید و بیان می‌کند که این کتاب بخش‌بخش فرود آمده تا پیامبر آن را با درنگ بر مردم بخواند وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَىٰ مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًاو قرآنی که آن را بخش‌بخش کردیم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانی؛ و آن را به‌تدریج فروفرستادیم.. همچنین در پاسخ به کسانی که می‌پرسیدند چرا قرآن یکباره نازل نشده است، توضیح می‌دهد که این شیوهٔ تدریجی برای استوارساختن قلب پیامبر بوده است وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ ۖ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًاو کسانی که کفر ورزیدند گفتند: چرا قرآن یکباره بر او نازل نشده است؟ این‌گونه آن را نازل کردیم تا دلت را با آن استوار سازیم، و آن را با ترتیب و درنگ بیان کردیم.. بنابراین، در این تفسیر، نزول یکباره و تدریجی دو مرتبهٔ متفاوت از نزول وحی‌اند و با یکدیگر تعارض ندارند.
در برابر، شماری از مفسران نزول قرآن در شب قدر را به معنای آغاز نزول آن دانسته‌اند. بااین‌حال، در تبیین نخست، تعبیر «آن را فروفرستادیم» ناظر به مجموعهٔ قرآن است، نه فقط نخستین آیات؛ ازاین‌رو، تفسیر آن به آغاز نزول برای توضیح همهٔ قرائن کافی دانسته نمی‌شود. اصل نزول قرآن در این شب، سخن روشن آیه است؛ اما چگونگی آن از بررسی دیگر آیات و استدلال‌های تفسیری به دست می‌آید.
قرآن در جای دیگری ماه رمضان را ماه نزول قرآن می‌نامد گزیدهٔ آیهشَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُماه رمضان، ماهی است که قرآن در آن نازل شده است. و در سورهٔ دخان از نزول کتاب در شبی مبارک سخن می‌گوید إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَما آن را در شبی پربرکت فروفرستادیم؛ زیرا ما همواره هشداردهنده بوده‌ایم.. پیوند این آیات، شب قدر را در ماه رمضان قرار می‌دهد؛ هرچند تاریخ دقیق آن در خود قرآن تعیین نشده است.
در نگاهی عرفانی، ابن‌عربی در فتوحات مکیه شب قدر را با وجود پیامبر نیز پیوند می‌دهد. او با اشاره به نزول قرآن بر قلب پیامبر، در تعبیری نمادین، خودِ پیامبر را «شب قدر» می‌خواند. در این برداشت اشاری، عظمت شب قدر تنها به زمان نزول قرآن محدود نمی‌شود، بلکه با جایگاه قلبی که پذیرای وحی شده نیز پیوند می‌یابد. این تأمل عرفانی جایگزین معنای ظاهری آیه، یعنی نزول قرآن در شبی معین، نیست.
در آغاز این سوره، عظمت شب قدر پیش از هر چیز با نزول قرآن شناسانده می‌شود. ازاین‌رو، گرامی‌داشت آن تنها به بیدارماندن یا درخواست حاجت محدود نمی‌شود؛ فرصتی است برای گوش‌سپردن دوباره به سخن خدا، اندیشیدن در آن و بازنگری در مسیر زندگی در پرتو هدایت قرآن.
سورهٔ قدر با یادآوری رویدادی بزرگ آغاز می‌شود: نزول قرآن. پیش از آنکه از برتری این شب بر هزار ماه، فرودآمدن فرشتگان و سلام و آرامش آن سخن بگوید، توجه انسان را به کتابی جلب می‌کند که برای هدایت او فرستاده شده است.
در واژهٔ «أَنْزَلْنَاهُ»، به جای آنکه نام قرآن به‌صراحت بیاید، ضمیر «آن» به کار رفته است؛ با اینکه در آغاز این سوره نامی از قرآن نیست، مقصود از این ضمیر روشن است. این شیوهٔ بیان، به اهمیت و جایگاه قرآن توجه می‌دهد. همچنین تعبیر تأکیدی «إِنَّا» نزول این کتاب را به خداوند نسبت می‌دهد و سرچشمهٔ الهی آن را برجسته می‌کند.
اما قرآن چگونه در یک شب نازل شده است، درحالی‌که آیات آن در طول سال‌های رسالت پیامبر، به‌تدریج و در موقعیت‌های گوناگون فرود آمده‌اند؟
در یکی از تبیین‌های مهم تفسیری، قرآن دو گونه نزول داشته است: نزولی یکباره در شب قدر و نزولی تدریجی در طول بیست‌وسه سال دوران نبوت. بر پایهٔ این تبیین، حقیقت قرآن پیش از آنکه در قالب آیات جداگانه و به تناسب رویدادها بر پیامبر نازل شود، به‌صورت یکپارچه بر او فرود آمده است.
قرآن خود در آیه‌ای دیگر از نزول تدریجی سخن می‌گوید و بیان می‌کند که این کتاب بخش‌بخش فرود آمده تا پیامبر آن را با درنگ بر مردم بخواند وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَىٰ مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًاو قرآنی که آن را بخش‌بخش کردیم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانی؛ و آن را به‌تدریج فروفرستادیم.. همچنین در پاسخ به کسانی که می‌پرسیدند چرا قرآن یکباره نازل نشده است، توضیح می‌دهد که این شیوهٔ تدریجی برای استوارساختن قلب پیامبر بوده است وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ ۖ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًاو کسانی که کفر ورزیدند گفتند: چرا قرآن یکباره بر او نازل نشده است؟ این‌گونه آن را نازل کردیم تا دلت را با آن استوار سازیم، و آن را با ترتیب و درنگ بیان کردیم.. بنابراین، در این تفسیر، نزول یکباره و تدریجی دو مرتبهٔ متفاوت از نزول وحی‌اند و با یکدیگر تعارض ندارند.
در برابر، شماری از مفسران نزول قرآن در شب قدر را به معنای آغاز نزول آن دانسته‌اند. بااین‌حال، در تبیین نخست، تعبیر «آن را فروفرستادیم» ناظر به مجموعهٔ قرآن است، نه فقط نخستین آیات؛ ازاین‌رو، تفسیر آن به آغاز نزول برای توضیح همهٔ قرائن کافی دانسته نمی‌شود. اصل نزول قرآن در این شب، سخن روشن آیه است؛ اما چگونگی آن از بررسی دیگر آیات و استدلال‌های تفسیری به دست می‌آید.
قرآن در جای دیگری ماه رمضان را ماه نزول قرآن می‌نامد گزیدهٔ آیهشَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُماه رمضان، ماهی است که قرآن در آن نازل شده است. و در سورهٔ دخان از نزول کتاب در شبی مبارک سخن می‌گوید إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَما آن را در شبی پربرکت فروفرستادیم؛ زیرا ما همواره هشداردهنده بوده‌ایم.. پیوند این آیات، شب قدر را در ماه رمضان قرار می‌دهد؛ هرچند تاریخ دقیق آن در خود قرآن تعیین نشده است.
در نگاهی عرفانی، ابن‌عربی در فتوحات مکیه شب قدر را با وجود پیامبر نیز پیوند می‌دهد. او با اشاره به نزول قرآن بر قلب پیامبر، در تعبیری نمادین، خودِ پیامبر را «شب قدر» می‌خواند. در این برداشت اشاری، عظمت شب قدر تنها به زمان نزول قرآن محدود نمی‌شود، بلکه با جایگاه قلبی که پذیرای وحی شده نیز پیوند می‌یابد. این تأمل عرفانی جایگزین معنای ظاهری آیه، یعنی نزول قرآن در شبی معین، نیست.
در آغاز این سوره، عظمت شب قدر پیش از هر چیز با نزول قرآن شناسانده می‌شود. ازاین‌رو، گرامی‌داشت آن تنها به بیدارماندن یا درخواست حاجت محدود نمی‌شود؛ فرصتی است برای گوش‌سپردن دوباره به سخن خدا، اندیشیدن در آن و بازنگری در مسیر زندگی در پرتو هدایت قرآن.