آیصراط

سورهٔ القدر / آیهٔ ۵

سَلَامٌ هِيَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ

آن شب تا برآمدن سپیده‌دم، سراسر سلام و سلامت است.

سورهٔ قدر پس از بیان نزول قرآن، عظمت شب قدر و فرودآمدن فرشتگان و روح، با توصیفی آرامش‌بخش به پایان می‌رسد: «آن شب تا برآمدن سپیده‌دم، سراسر سلام و سلامت است.»

واژهٔ «سلام» در اینجا معنایی گسترده‌تر از یک درود و احوالپرسی دارد. این واژه با سلامت، ایمنی و دوربودن از آسیب‌های آشکار و پنهان ارتباط دارد. شب قدر با چنین تعبیری، شبی آکنده از خیر و رحمت الهی معرفی می‌شود.

در توضیح این آیه، سلام و سلامت شب قدر نشانهٔ عنایت ویژهٔ خداوند به بندگانی دانسته شده است که در این شب به او روی می‌آورند. رحمت پروردگار آنان را دربرمی‌گیرد و راه عذاب و نقمت تازه‌ای که ویژهٔ این شب باشد بسته است. در این نگاه، از قدرت وسوسه و نیرنگ شیطان نیز کاسته می‌شود؛ زیرا این شب با رحمت و توجه ویژهٔ الهی شناخته می‌شود.

در برخی تفسیرها و گزارش‌های روایی، «سلام» به درود فرشتگان بر مؤمنان و عبادت‌کنندگان نیز معنا شده است. بر پایهٔ این برداشت، فرشتگانی که در آیهٔ پیش از نزول آنان سخن رفت، بر بندگان خدا سلام می‌کنند. این معنا با تفسیر شب قدر به شب رحمت و سلامت ناسازگار نیست؛ بلکه می‌تواند جلوه‌ای از همان عنایت الهی باشد.

البته این توصیف را نباید به معنای آن دانست که در شب قدر هیچ حادثهٔ ناخوشایند یا رنج دنیوی رخ نمی‌دهد. آیه از جایگاه استثنایی این شب در قلمرو رحمت و سلام الهی سخن می‌گوید، نه از قانونی که وقوع هرگونه دشواری طبیعی یا انسانی را ناممکن سازد.

عبارت «حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ» نشان می‌دهد که این ویژگی تا هنگام طلوع سپیده‌دم ادامه دارد. بدین ترتیب، سلام و برکت شب قدر تنها به لحظه‌ای خاص از شب محدود نیست، بلکه گسترهٔ شب را تا رسیدن روشنایی صبح دربرمی‌گیرد.

در آغاز سوره، سخن از نزول قرآن بود؛ کتابی که برای هدایت انسان فرستاده شده است. سپس از ارزش استثنایی این شب، تقدیر امور و فرودآمدن فرشتگان سخن رفت و اکنون همهٔ این توصیف‌ها با «سلام» به پایان می‌رسند. این پایان‌بندی، پیوندی معنادار میان هدایت الهی، رحمت پروردگار و فرصت نزدیک‌شدن انسان به او برقرار می‌کند.

شب قدر از این منظر تنها شبی برای درخواست حاجت نیست؛ فرصتی است برای بازگشت به خداوند، طلب آمرزش، آرام‌کردن دل با یاد او و اصلاح آنچه در رفتار و زندگی ما نیازمند تغییر است. شبی که با نزول قرآن شناسانده شد، با یادآوری سلام و رحمت الهی به پایان می‌رسد.