سورهٔ يس / تفسیر آیهٔ ۴۵

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

و هنگامی که به آنان گفته شود: «از آنچه پیش روی شما و پشت سرتان است پروا کنید، باشد که مشمول رحمت شوید»، [روی می‌گردانند].

قرآن پس از بیان نشانه‌های فراوان خداوند در زمین و آسمان، از واکنش کسانی سخن می‌گوید که با وجود مشاهدهٔ این نشانه‌ها، حاضر نیستند پیام آنها را بپذیرند. این نشانه‌ها تنها برای شگفت‌زده‌کردن انسان نیستند؛ او را به شناخت پروردگار و اصلاح رفتار خویش فرا می‌خوانند. ازاین‌رو، دعوت به پرهیزکاری پس از بیان قدرت و تدبیر الهی آمده است؛ زیرا شناخت خداوند باید در شیوهٔ زندگی انسان نیز اثر بگذارد.

تعبیر «مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ»؛ آنچه پیش روی شما و پشت سرتان است، می‌تواند به گناهان گذشته و حال، پیامد کردار انسان و نیز عذاب دنیا و آخرت اشاره داشته باشد. یکی از برداشت‌های مناسب با سیاق این است که انسان باید از شرک و گناه در زندگی دنیا و از عواقب آن در آخرت پروا کند. در هر صورت، پیام اصلی روشن است: انسان نباید نسبت به رفتار خود و سرانجام آن بی‌اعتنا باشد.

اما هدف این هشدار تنها ترساندن نیست. آیه با عبارت «لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ»؛ باشد که مشمول رحمت شوید، راه امید را نیز می‌گشاید. پرهیزکاری و بازگشت از خطا، راه بهره‌مندی از رحمت الهی است. خداوند انسان را از عواقب کردار نادرست آگاه می‌کند تا فرصت بازگشت و اصلاح را از دست ندهد.

نکتهٔ تأمل‌برانگیز آن است که آیه پس از نقل این دعوت، پاسخ مخاطبان را بیان نمی‌کند. گویی روی‌گردانی آنان چنان آشکار و تکراری است که نیازی به بازگفتن پاسخشان نیست؛ آیهٔ بعد، همین واکنش را به‌صراحت بیان می‌کند.